Рус
En
Бел

Адрас: 247350 г. Буда-Кашалёва, вул. Леніна, 7

Е-mail:budarik@mail.gomel.by

Тэлефон прыёмнай: 8 (02336) 2-50-00

Тэлефон прыёмнай: 8 (02336) 2-30-07

Фантан у горадзе Буда-Кашалёва Буда-Кашалёўскі раённы выканаўчы камітэт Цэнтральны раённы дом культуры Карцінная галерэя імя Я.Я. Майсеенкі
Фантан у горадзе Буда-Кашалёва
Галоўная Раён

Раён

Буда-Кашалёўскі раён знаходзіцца на паўночным усходзе Гомельскай вобласці Беларусі, на левым беразе ракі Днепр. Утвораны 17 ліпеня 1924 года. З ліквідаванага ў 1962 годзе Уваравіцкага раёна перададзены ў Буда-Кашалёўскі Бервеновский, Блюдницкий, Глазовского, Івольск, Калінінскі, Крыўск, Ліпскі, Смычковский, Кастрычніцкі, Чеботовичский сельсаветы і гарадскі пасёлак Уваравічы.
Адміністрацыйны цэнтр - горад Буда-Кашалёве. Плошчу 1604 км2. Раён падзяляецца на 15 сельсаветаў і райцэнтр.
Мяжуе на поўдні з Гомельскім, на ўсходзе - з Веткаўскім і Чачэрскім, на поўначы - Рагачоўскім, на захадзе - Жлобінскім і Рэчыцкім раёнамі Гомельскай вобласці.
Паверхню раўнінная. Пераважаюць ўзвышша 130-150 м, найвышэйшая кропка 157,6 м (каля вёскі Анастасьевка).
Радовішча торфу (Кобылянского, 5,8 млн.т), 3 пласта глін і суглінкаў (608 млн.м3).
На захадзе раёна працякае рака Днепр з прытокам Чарамха, на ўсходзе - правыя прытокі ракі Сож - Уза з прытокамі Иволька і Хочемля, Ліпа з прытокамі Гліна і Прудовка, Чечера з прытокамі Дулепа, Любіча, Глыбокая.
Глебы сельскагаспадарчых угоддзяў дзярнова-падзолістыя, дзярнова-падзолістыя гліністыя, тарфяна-балотныя. Асушана 14,4 тыс. Га балот і забалочаных земляў. 20% тэрыторыі займаюць лясы.
Па тэрыторыі раёна праходзіць чыгунка Мінск-Гомель, шашы Доўск-Гомель.
Гісторыя Буда-Кашалёўскага раёна часцяком падобная з гісторыяй большасці куткоў Беларусі. Аднак, як і чалавек, край валодае індывідуальнасцю, непаўторнасцю. Тут няма помнікаў археалогіі сусветнага значэння, прычынай чаго можна лічыць даволі пазней, па гістарычных мерках, засяленне гэтай тэрыторыі (вядома некалькі неалітычных стаянак, а таксама знаходкі ў 20 населеных пунктах каменных сякер, якія адносяцца да сярэднедняпроўскай культуры бронзавага веку). Значна большы інтарэс выклікаюць раскопкі гарадзішча ў г.п. Уваравічы, важнага эканамічнага цэнтра Верхняга Падняпроўя ў жалезным веку, узведзенага носьбітамі мілаградскай культуры ў VII-VI стст. да нашай эры, а таксама скарб з сямі старажытнарускіх білона ошейных грыўняў, знойдзены паблізу пасёлка Казіны Рог (у Гомельскім Прыдняпроўі падобныя грыўні ў скарбах сустрэліся ўпершыню). Варта таксама адзначыць знаходку арабскай манеты 930 года ў курганнага могільніка каля г.п. Уваравічы.
У сувязі з тым, што ў тыя часы на тэрыторыі цяперашняга Буда-Кашалёўскага раёна не існавала гарадоў, звесткі ў пісьмовых крыніцах аб населеных пунктах нашага краю з'яўляюцца толькі з сярэдзіны XVI стагоддзя. У 1452 г. упершыню згадваецца населены пункт Буда-Кашалёўскага раёна, які існуе і да сённяшняга дня. Свідрыгайла Альгердавіч падарыў у той час баярыну Андрэю Саковіч сяло Гомельскай воласці Дуровіч (цяпер Дуравічы). Да пачатку XVI стагоддзя адносяцца звесткі аб населеных пунктах Уваравічы, Кошалеў лес (Кошалеў), Марозавічы, Липиновичи (Липиничи), Гоботовичи (Чеботовичи) Бацунь (Бацунь), Губічы.
На працягу стагоддзя з'яўляюцца такія паселішчы як Еленец, Рогінь, Дербичи, Лапічы. Існуе меркаванне, што ў перыяд казацка-сялянскіх паўстаньняў з'явілася в. Гавли, назва якой мае ўкраінскае паходжанне ( «варона, рассеяны, наіўны чалавек»). Некалькі з пералічаных вёсак (Губічы, Кошалеў, Марозавічы, Уваравічы) уваходзілі ў склад Стрэшынскага маёнтка, які належаў Віленскаму каталіцкаму біскупства. Астатнія ж знаходзіліся ў прыватных уладаннях прадстаўнікоў старажытных родаў Перасвет-Солтанаў, Фащей, Халецкі, Ліпіньскі, Дарыяна-Дерналовичей.
На жаль, засталося вельмі мала дакументаў, якія б больш канкрэтна апісвалі жыццё Буда-Кошелевщины да ўваходжання яе тэрыторыі ў склад Расійскай імперыі ў 1772 годзе. Зь нешматлікіх дакументаў цікавасць уяўляюць якія захаваліся ў архіве секцыі археалогіі (НАН РБ) запісы шэрагу легенд пра партызанаў-героях, якія пайшлі на шведа ў перыяд Паўночнай вайны, але пацярпелі паразу і былі пахаваныя каля в. Гавли, Ліпа, Чеботовичи, Кошалеў і інш.
У XVIII стагоддзі з'яўляюцца новыя паселішчы - Сялец, Рудня, Славенец, Шарибовка, Буда, Бронніцы, Ліпа. Гэта было выклікана ростам попыту на карабельны і будаўнічы лес, што паскорыла распрацоўку ляснога масіву размешчанага на тэрыторыі раёна (да 80-м гадам XIX стагоддзя яго практычна не засталося) і Кашалёўскай дарогі.
Варта адзначыць, што ў 1910 году ўзоры драўніны Буда-Кошелевщины былі прадстаўлены на Сусветнай прамысловай выставе ў Парыжы.
Важным для краю стаў 1873 год, калі ў строй быў уведзены ўчастак Гомель-Жлобін Лібава-Роменскай чыгункі. З гэтага года вядзецца летазлічэнне раённага цэнтра г. Буда-Кашалёве.
На працягу свайго развіцця Буда-Кашалёўскі раён быў земляробчым, аднак варта адзначыць, што да канца XIX стагоддзя на Буда-Кошелевщине выпускала прадукцыю 48 фабрычна-завадскіх прадпрыемстваў. Сярод якіх - шкляны завод, лесапільныя, цагляныя, станкостаночный і іншыя.
 Цікаўным фактам можна лічыць тое, што сенопрессовальным заводам у вёсцы Рог валодаў англійская падданы Я. Мак-Дональд.
Для развіцця прамысловасці патрабаваліся больш адукаваныя кадры. У 1845 годзе ў вёсцы Кошалеў было адкрыта першае народнае вучылішча, а ў 1905-1906 гадах тут была пабудавана новая школа, якая, дарэчы, працавала да 2004 года. Усяго да пачатку XX стагоддзя на тэрыторыі сучаснага раёна знаходзілася 17 царкоўна-прыходскіх школ. А ў 1912 годзе ў Буда-Кашалёве адкрылася лясная школа (у цяперашні час - установа адукацыі «Буда-Кашалёўскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж»).
Падзеі 1917 і 1918 гадоў ўносяць свае карэктывы ў жыццё краю, спустошанага першай сусветнай вайной. Паўсюдна арганізоўваюцца партызанскія атрады, якія ваявалі супраць нямецкіх і польскіх захопнікаў. Адзін з такіх атрадаў паўстаў у вёсцы Рогінь ў снежні 1917 года. Спачатку ў ім было 12 сялян-беднякоў, узброеных адным рэвальверам, віламі і сякерамі. Неўзабаве атрад ператварыўся ў вялікае добра ўзброены, якая ўчыніла нямала подзвігаў ў барацьбе супраць белапалякаў, воінскае злучэнне. Гэты ж атрад сумесна з іншымі змагаўся супраць немцаў, якія парушылі ўмовы Брэст-Літоўскага свету ў лютым 1918 года. 30 кастрычніка былі вызваленыя населеныя пункты Буда-Кашалёва і Уваравічы, станцыя Уза, на якой 14 снежня пачаліся перамовы паміж прадстаўнікамі нямецкага камандавання і савецкай дэлегацый.
Пачынаецца новы перыяд у гісторыі раёна, спачатку ў складзе РСФСР, а з 1924 года - у складзе БССР. У гэтым годзе быў утвораны Буда-Кашалёўскі раён з цэнтрам у пасёлку Буда-Кашалёве, а з 1926 года - Уваравіцкай раён.
Натуральна, нельга не адзначыць дасягненні, дасягнутыя да сярэдзіны 30-х гадоў. У раёне мелася 45 школ і 28 дашкольных устаноў, раённая бальніца, 5 - фельчарска-акушэрскіх пунктаў і 2 ўрачэбныя амбулаторыі, 78 калгасаў, машынна-трактарная станцыя, развітая сацыяльная сфера.
Разам з поспехамі ў развіцці раёна, у гэты перыяд надыходзіць яшчэ адна трагічная пара ў гісторыі Буда-Кошелевщины. У архіўных матэрыялах 1921 года, па Буда-Кашалёўскай раёну сустракаюцца звесткі аб дзейнасці пазней якія атрымалі нядобрую славу, так званых «троек». Пік рэпрэсій прыпадае на 1929 гады. 18 мая 1929 года было арыштавана 17 чалавек, якіх абвінавацілі ў антысавецкай агітацыі і зрыве дзяржаўных кампаній. Шырокае распаўсюджванне атрымала фальсіфікацыя доказаў.
 Чарговым выпрабаваннем для раёна стала напад на нашу краіну фашысцкай Германіі. 14 жніўня 1941 года раён быў акупаваны нямецка-фашысцкімі сіламі.
У баях за Буда-Кашалёва геройску загінуў камандзір 61 стралковай дывізіі генерал-маёр Н.А. Прышчэпа (адна з вуліц горада носіць яго імя). Увесь цяжар насталай вайны лёг на плечы мірных жыхароў. Акупанты рабавалі насельніцтва. Паборы суправаджаліся рэпрэсіямі і карнымі экспедыцыямі. 26 кастрычніка 1941 году былі праведзены масавыя арышты габрэйскага насельніцтва ва ўсім раёне. Два месяцы людзей трымалі ў двухпавярховым будынку школы. Раніцай 27 снежня 485 арыштаваных расстралялі недалёка ад пасёлка Чырвоны Курган.
Пад выглядам барацьбы з партызанамі карнікі знішчылі 83 жыхара пасёлка Прыбор. За гады вайны на тэрыторыі раёна гітлераўцы спалілі 1336 дамоў і разрабавалі 78 калгасаў. На прымусовыя работы ў Германію было вывезена 1,2 тысячы чалавек. За гады вайны было знішчана 1700 мірных жыхароў раёна. Значна красамоўней сухіх лічбаў успаміны жыхароў раёна перажылі тыя жудасныя падзеі. У Уваравічах «калыхалася і стагнала зямля» - мясцовых яўрэйскіх жыхароў карнікі жыўцом закапалі каля вёскі, дзяцей ва ўзросце ад 3 да 10 гадоў з вёскі Патапаўка выбудавалі ў ланцуг і прымусілі ісці па мінным полі да Буда-Кашалёве. Падобных фактаў незлічонае мноства, яны прымушалі рана стала дарослай дзяцей стаць плячом да пляча з партызанамі і падпольшчыкамі. Г.М. Куприященко ў 14 гадоў стаў падрыўніком партызанскага атрада П. Мацюшкова. І гэта не адзінкавы выпадак. Дзеці пад кіраўніцтвам антыфашысцкіх груп з рызыкай для жыцця распаўсюджвалі сярод насельніцтва ўлёткі, зьбіралі на месцах нядаўніх баёў зброю і боепрыпасы.
Кіраўнікамі падпольнага руху ў раёне былі муж і жонка Закрэўская. Яны аказвалі істотную дапамогу партызанскім фарміраванням, якіх на тэрыторыі раёна за час акупацыі было дваццаць пяць.
У красавіку 1943 года на тэрыторыі раёна адбылося буйное бітва, якое ўвайшло ў гісторыю партызанскай вайны ў Беларусі пад назвай Лазоўскі бой. Больш чым 5 тысячам карнікаў супрацьстаяла 10-я Журавіцкага брыгада колькасцю 2494 байца. На працягу 14 гадзін партызаны трымалі ўдар гітлераўцаў і перамаглі.
27 лістапада 1943 года з дапамогай байцоў і камандзіраў 4-ай Бежацку, 323-й Бранскай 96-ой Гомельскай 260-ой Ноўгарад-Валынскай стралковай дывізій быў вызвалены Буда-Кашалёўскі раён.
Звыш 11 тысяч будакошелевцев змагаліся са зброяй у руках супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў, сярод іх поўны кавалер ордэна Славы А.Я. Андрэенкі, Героі Савецкага Саюза камандзір дыверсійнага ўзвода Э.В. Лаўрыновіч, падрыўнік А.Л. Ісачэнка, воіны Чырвонай Арміі А.Т. Краўцоў, С.А. Панамароў. З ваенных франтоў не вярнуліся больш за дзевяць тысяч чалавек.
Таленавітым военачальнікам праявіў сябе ўраджэнец раёна віцэ-адмірал В.П. Дрозд, які загінуў пры абароне Ленінграда. Сваім целам закрыў амбразуру дзота у Сталінградскай вобласці радавы Н.Ф. Авяр'янаў. 125 паветраных баёў і 30 таранаў варожых самалётаў правёў двойчы Герой Савецкага Саюза генерал-маёр авіяцыі П.Я. Головачев.
Аднаўленне народнай гаспадаркі пачалося адразу ж пасля вызвалення раёна. Да канца 1945 года жыхары аднавілі ўсе даваенныя прадпрыемства. Адкрываліся школы, фельчарска-акушэрскія пункты, раённая бальніца. Да пачатку 50-х гадоў у Буда-Кашалёўскім раёне быў дасягнуты даваенны эканамічны ўзровень. Слабыя гаспадаркі былі аб'яднаны ў 14 буйных калектываў, на базе 10 маламагутных калгасаў былі ўтвораны 2 саўгаса - «Рогінь» і «Буда-Кашалёўскі».
З 1961 года пачала працу першая эксперыментальная база «Уваравічы», асноўнай спецыялізацыяй якой стала вырошчванне і пастаўка элітнага насення збожжавых і бульбы гаспадаркам раёна і вобласці.
Раён заняў лідзіруючае месца ў Гомельскай вобласці па вырошчванні бульбы, развіццю малочна-свінагадоўчага комплексу рэспублікі.
У 1962 годзе на базе 3 раёнаў - Буда-Кашалёўскага, Уваравіцкага і Чачэрскага быў утвораны Буда-Кашалёўская раён з цэнтрам у гарадскім пасёлку Буда-Кашалёве. А ў 1965 годзе Чачэрск і большасць яго сельскіх Саветаў ўтварылі самастойны раён. З 1976 года гарадскі пасёлак Буда-Кашалёва атрымаў статус горада.
Сур'ёзнай перашкодай на шляху развіцця раёна стала Чарнобыльская трагедыя, у выніку якой падвергліся адсяленню жыхары 22 вёсак. Удар быў нанесены і па эканоміцы раёна. Амаль 10 тысяч гектар сельгасугоддзяў былі выведзены з эксплуатацыі. Гэта прытармазілі, але не спыніла развіццё. І на сённяшні дзень Буда-Кашалёўскі раён адзін з найбуйнейшых вытворцаў сельскагаспадарчай прадукцыі ў Гомельскай вобласці.


Апытанне
Пытанне 1
ДЫРЭКТЫВА ПРЭЗІДЭНТА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ №4
Землеўпарадкавальная служба
АДР
8-я біржа субкантрактаў у прамысловасці
Метадычныя рэкамендацыі па ДЭКРЭЦЕ №7
2nd European Games 2019
Интернет-ресурсы